سید محمدرضا ابنالرسول
دوره 1، شماره 2 ، پاییز و زمستان 1399، ، صفحه 1-20
چکیده
پیدایش گونههای جدید ادبی از یکسو و نگرشهای زبانشناختی به ادبیات از سوی دیگر ضرورت بازنگری در آموزههای بلاغت سنتی را محسوستر کرد و درنهایت به نقد جدیِ ساختار و محتوای بلاغت قدیم و بازنگاری یا نونگاری آنها و پدید آمدن بلاغت جدید انجامید. از جملۀ دهها اثری که به زبان عربی در این باره نگاشته شده کتاب البلاغة الجدیدة (تنظیرٌ ...
بیشتر
پیدایش گونههای جدید ادبی از یکسو و نگرشهای زبانشناختی به ادبیات از سوی دیگر ضرورت بازنگری در آموزههای بلاغت سنتی را محسوستر کرد و درنهایت به نقد جدیِ ساختار و محتوای بلاغت قدیم و بازنگاری یا نونگاری آنها و پدید آمدن بلاغت جدید انجامید. از جملۀ دهها اثری که به زبان عربی در این باره نگاشته شده کتاب البلاغة الجدیدة (تنظیرٌ لبلاغة البیان و التبیین) تألیف محمد خاقانی است. مقالۀ پیشِ رو به پیشنهاد گروه زبان و ادبیات عربیِ شورای بررسی متون و کتب علوم انسانی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، با روش سنتیِ نقد کتاب به بررسی شکلی و محتوایی این کتاب پرداخته، و درنهایت در پذیرش ِآن بهمنزلۀ کتابی درسی تردید جدی وارد کرده است.
حسین ابویسانی
دوره 1، شماره 1 ، بهار و تابستان 1399، ، صفحه 3-18
چکیده
نقد ادبی کاری خلاق است که اثری را بهنحو تازهای میخواند و از زوایای ناپیدای آن رونمایی میکند، بهشرط آنکه منتقد ادبی بهاندازة صاحب اثر دارای ذوق و خلاقیت و نیز آشنا با فنون ادبی باشد. در اهمیت نقد ادبی همین بس که با آن همواره ادبیات و علوم ادبی متحول و زنده میماند و معیارهای بِهروزتر و جدیدتری به ادبیات عرضه میکند. مقالة ...
بیشتر
نقد ادبی کاری خلاق است که اثری را بهنحو تازهای میخواند و از زوایای ناپیدای آن رونمایی میکند، بهشرط آنکه منتقد ادبی بهاندازة صاحب اثر دارای ذوق و خلاقیت و نیز آشنا با فنون ادبی باشد. در اهمیت نقد ادبی همین بس که با آن همواره ادبیات و علوم ادبی متحول و زنده میماند و معیارهای بِهروزتر و جدیدتری به ادبیات عرضه میکند. مقالة حاضر، که با هدف نقد و بررسی کتاب من آفاق الأدب المقارَن نوشتة داود سلّوم نوشته شده، ضمن اشاره به نقاط ضعف و قوت این اثر در تلاش است تا گامی در ارتقای سطح کیفی آن بردارد. کتابی که سعی دارد حوزههای گوناگونی از ادبیات تطبیقی را پیشِروی مخاطب خود بگشاید و نمونههای متعدد و متنوعی از آن را بهمنظور شناساندن ادبیات عربی ـ اسلامی ـ جهانی و نیز تأثیر آنها در یکدیگر ارائه کند. گفتار پیشرو ضمن آنکه کتاب موردنظر را با شیوة توصیفی ـ تحلیلی و با رویکرد تحلیل انتقادی کنکاش میکند، نتایجی را دربارة این کتاب پیشروی ما قرار میدهد که جمع میان «تکرار و نوآوری»، «تعصب و آزاداندیشی»، و «بیان سطحی و عمیق موضوعات» از مهمترین آنهاست.
مهین حاجی زاده؛ مسعود باوان پوری؛ مریم دریانورد
دوره 1، شماره 1 ، بهار و تابستان 1399، ، صفحه 21-41
چکیده
با توجه به شتاب روزافزون تولید علم و انتشارات مقالات، گاهی شاهد شتابزدگی و عدم رعایت اصول مقالهنویسی در این مقالات میباشیم. بدون شک مقالات چاپ شده در نشریات و مجلات علمی، خالی از عیب و اشکال نخواهد بود و نقد آنها، که به «نقدِ نقد» موسوم شده، زمینۀ یادگیری سایر نویسندگان را فراهم آورده و نیز سبب برطرف شدن ایراد و اشکال مقالات ...
بیشتر
با توجه به شتاب روزافزون تولید علم و انتشارات مقالات، گاهی شاهد شتابزدگی و عدم رعایت اصول مقالهنویسی در این مقالات میباشیم. بدون شک مقالات چاپ شده در نشریات و مجلات علمی، خالی از عیب و اشکال نخواهد بود و نقد آنها، که به «نقدِ نقد» موسوم شده، زمینۀ یادگیری سایر نویسندگان را فراهم آورده و نیز سبب برطرف شدن ایراد و اشکال مقالات بعدی خواهد گشت. مجلۀ ادب عربی که توسط دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران مدیریت میشود، یکی از مجلات معتبر علمی - پژوهشی به شمار میرود. نویسندگان پژوهش حاضر به منظور بررسی انتقادی این مجله، 10 مقالۀ تطبیقیِ نگاشتهشده به زبان فارسی را که از ده شمارۀ آخر آن انتخاب شده، به روش توصیفی- تحلیلی آنها را از جنبههای ساختاری مانند: عنوان، چکیده، کلیدواژگان، ارتباط نتیجه با سؤالات و نیز منابع و استناددهی مورد بررسی قرار داده و با استفاده از نرمافزارspss مورد تحلیل و ارزیابی قرار دادهاند. نتایج این پژوهش نشان میدهد این مقالات از حیث اسلوب مقالهنویسی در سطحی قابل قبول قرار دارند امّا برخی کاستیها در ساختار آنها مشاهده میشود مانند: 5 عنوان نادرست که بیشتر به استفاده از کلمۀ «بررسی» در عنوان برمیگردد. چکیدۀ مقالات نیز دارای ضعفهایی مانند عدم طرح روش، هدف، نتایج و مکتب مورد استفاده است. در چندین مورد از مقدمۀ مقالات نیز روش، هدف و سؤال پژوهش مطرح نشده است. بارزترین نقص مقالات به کلیدواژگان و نیز عدم ذکر مکتب تطبیقی مورد استفاده برمیگردد.
فاطمه اکبری زاده
دوره 1، شماره 2 ، پاییز و زمستان 1399، ، صفحه 21-44
چکیده
کتابفی مناهج تحلیل الخطاب السردی اثر عمر عیلان در حوزۀ روایتپژوهی ساختارگرا با معرفی و تبیین نظریههای مختلف به خوانش انواع رویکردهای نقدی در متون پرداخته است. این جستار با بهره از شاخصهای نقد کتاب به بررسی این اثر میپردازد و ضمن بیان اثربخشی کتاب در مطالعات روایتپژوهی، مؤلفههای شکلی و محتوایی آن را موردنظر قرار میدهد. ...
بیشتر
کتابفی مناهج تحلیل الخطاب السردی اثر عمر عیلان در حوزۀ روایتپژوهی ساختارگرا با معرفی و تبیین نظریههای مختلف به خوانش انواع رویکردهای نقدی در متون پرداخته است. این جستار با بهره از شاخصهای نقد کتاب به بررسی این اثر میپردازد و ضمن بیان اثربخشی کتاب در مطالعات روایتپژوهی، مؤلفههای شکلی و محتوایی آن را موردنظر قرار میدهد. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی، محتوا و مباحث مطرحشده در کتاب را بررسی میکند و در کنار نقد شکلی، به نقد محتوایی آن میپردازد تا میزان کارآمدی این اثر را برای بهرهمندی پژوهشگران ادبیات عربی روشن سازد. این کتاب با توجه به رویکردهای سهگانۀ خود در مطالعۀ روایتپژوهی متن و خوانش روانشناسی و جامعهشناسی متن به نظریات متنوع و متعددی اشاره دارد و اطلاعات مفید و گستردهای به خوانندگان ارائه میدهد، اما همین تنوع باعث شده است که گاه بهدلیل اختصارگویی، به همۀ جوانب یک دیدگاه و دستادوردهای آن پرداخته نشود. این کتاب خوانشی دوباره از رویکرد ساختارگراست، اما صرفاً توصیف و تبیین شاخصههای اجرایی کاربردی نظریهها و نه نقد همهجانبه و دقیق آن است.
لیلا جمشیدی
دوره 1، شماره 1 ، بهار و تابستان 1399، ، صفحه 45-65
چکیده
نقد ساختاری و محتوایی کتابهای آموزشی، یکی از برجستهترین فعالیت های علمی است که گذشته از آگاهیبخشی و گشودن راه بر پژوهشهای کاربردی، نویسندگان را به تألیف بر اساس موازین دقیق علمی سوق میدهد. کتاب « ادبیات داستانی قدیم عربی، گونهشناسی و تحلیل عناصر داستانی » اثر خلیل پروینی و هومن ناظمیان از جمله کتابهایی است که با تأکید ...
بیشتر
نقد ساختاری و محتوایی کتابهای آموزشی، یکی از برجستهترین فعالیت های علمی است که گذشته از آگاهیبخشی و گشودن راه بر پژوهشهای کاربردی، نویسندگان را به تألیف بر اساس موازین دقیق علمی سوق میدهد. کتاب « ادبیات داستانی قدیم عربی، گونهشناسی و تحلیل عناصر داستانی » اثر خلیل پروینی و هومن ناظمیان از جمله کتابهایی است که با تأکید بر گونهشناسی و تحلیل عناصر داستانپردازی در نمونههای داستانی، سیر تحول ادبیات داستانی را در ادبیات قدیم عربی بررسی مینماید. پژوهش حاضر با روشی تحلیلی و با هدف توسعه پژوهش در حوزه نقد کتب دانشگاهی بر آن است تا با معرفی اینکتاب و نقد ساختاری و محتوایی آن، گذشته از ترغیب نویسندگان به غنیتر نمودن مباحث کتاب، در مسیر پویایی و توسعه پژوهش در حوزه نقد کتب دانشگاهی گامی تازه بردارد. با توجه به رویکرد آموزشی کتاب، در صورت رفع کاستیهای موجود، میتوان از آن بهعنوان منبعی کمک آموزشی در دانشگاهها، در دورههای کارشناسی ارشد و دکتری بهره گرفت.
ابوالحسن امین مقدسی؛ مهدیه قیصری
دوره 1، شماره 2 ، پاییز و زمستان 1399، ، صفحه 45-73
چکیده
در میان منابع شعر عربی با جُنگها و مجموعههای متعددی روبهرو هستیم که هر کدام با اسلوب خاص خود از قرنهای اولیۀ اسلام تا دوران معاصر سعی در گردآوری اشعار داشتهاند. این گنجینههای ادبی تعیینکنندۀ هویت فرهنگی و تمدنی ملتها هستند و در اهمیت آنها همین بس که بنای تمدن کنونی جز با احیای این میراث در قالب جمعآوری، بازخوانی ...
بیشتر
در میان منابع شعر عربی با جُنگها و مجموعههای متعددی روبهرو هستیم که هر کدام با اسلوب خاص خود از قرنهای اولیۀ اسلام تا دوران معاصر سعی در گردآوری اشعار داشتهاند. این گنجینههای ادبی تعیینکنندۀ هویت فرهنگی و تمدنی ملتها هستند و در اهمیت آنها همین بس که بنای تمدن کنونی جز با احیای این میراث در قالب جمعآوری، بازخوانی و ارزیابی ممکن نخواهد بود. کتاب سیری در شعر عربی تألیف و تدوین حبیبالله عباسی در صدد است تا منتخبی از دیوان الشعر العربی ادونیس را تدوین کند و تصویری دقیق و جامع از اشعار دورۀ جاهلی تا سقوط بغداد بهدست دهد و سیر تحول آن را برای مخاطبان فارسیزبان ترسیم کند. ویژگی منحصربهفرد این منتخب، ارزیابی متفاوت از اشعار عربی است، بهگونهای که تنها معیار گزینش اشعار، بُعد ابداعی و هنری آنهاست و به دیگر عواملی چون محتوای سیاسی یا ایدئولوژیک توجه نشده است. گفتار پیشرو در نظر دارد با خوانشی تحلیلی ـ انتقادی ضمن معرفی کتاب به ارزیابی شکلی و محتوایی این کتاب بپردازد و موارد قوت و ضعف آن را بیان کند. نتایج نشان میدهد مهمترین موارد ضعف کتاب در بخش شکلی شامل عدم چینش صحیح ابیات، عدم رعایت رسمالخط عربی و در برخی موارد عدم معادلسازی صحیح است؛ همچنان که ضعف در مسئلهمندی کتاب، عدم جامعیت در بررسی عوامل مؤثر در تحول شعر عربی، عدم استناد کافی به منابع و مستندات مربوط در این زمینه، نداشتن جمعبندی و نتیجهگیری، عدم ارتباط طولی و انسجام برخی از فصلهای کتاب و نداشتن رویکرد تحلیلی از مهمترین موارد ضعف محتوایی آن بهشمار میرود.
آزاده حیدری؛ عفت مردانی؛ محمد خاقانی اصفهانی
دوره 1، شماره 1 ، بهار و تابستان 1399، ، صفحه 69-84
چکیده
اولین جرقههای علم بلاغت نزد مسلمانان را باید در قرنهای چهارم و پنجم هجری جستوجو کرد که ریشه در ذهنیت و فلسفه یونایی دارد.به مرور زمان و پیشرفت در تمامی زمینهها در علم بلاغت نیز همچون دیگر علوم، احساس نیاز به یک رویکرد جدید سبب شد نظریههای بلاغت جدید در برابر بلاغت سنتی قد علم کنند. کتاب «نحو بلاغة جدیدة» یکی از تألیفات ...
بیشتر
اولین جرقههای علم بلاغت نزد مسلمانان را باید در قرنهای چهارم و پنجم هجری جستوجو کرد که ریشه در ذهنیت و فلسفه یونایی دارد.به مرور زمان و پیشرفت در تمامی زمینهها در علم بلاغت نیز همچون دیگر علوم، احساس نیاز به یک رویکرد جدید سبب شد نظریههای بلاغت جدید در برابر بلاغت سنتی قد علم کنند. کتاب «نحو بلاغة جدیدة» یکی از تألیفات خلیل کفوری است که به موضوع بلاغت جدید و ارتباط آن با سایر علوم پرداخته است. این کتاب مانند همه تألیفات بشری کاستیها و نادرستیهایی دارد که بررسی انتقادی کتاب مزبور و میزان توفیق آن به عنوان یک منبع مفید در زمینه بلاغت جدید دستمایه نگارش این مقاله است.در این بررسی معلوم شد که مؤلف در مباحث مربوط به رابطه علم بلاغت با سایر علوم از برخی از اصطلاحات تعریف واضحی ارائه نداده است؛ اما قسمت عمده کاستیهای این کتاب در حیطه پیچیدگی زبان مؤلف در تبیین موضوع است.
ساجد زارع؛ فاطمه جمشیدی
دوره 1، شماره 2 ، پاییز و زمستان 1399، ، صفحه 75-98
چکیده
مهارت نگارش بهمنزلۀ آخرین مهارت زبانی با وجود اهمیت بسزایی که در آموزش زبان عربی دارد، تاکنون در ایران نویسندگان کتابهای دانشگاهی و پژوهشگران کمتر بدان توجه کردهاند. چنانچه شواهد نشان میدهد بیشتر دانشجویان و دانشآموختگان رشتة زبان و ادبیات عربی با مشکلات فراوانی در زمینة نگارش به زبان عربی روبهرو هستند. یکی ...
بیشتر
مهارت نگارش بهمنزلۀ آخرین مهارت زبانی با وجود اهمیت بسزایی که در آموزش زبان عربی دارد، تاکنون در ایران نویسندگان کتابهای دانشگاهی و پژوهشگران کمتر بدان توجه کردهاند. چنانچه شواهد نشان میدهد بیشتر دانشجویان و دانشآموختگان رشتة زبان و ادبیات عربی با مشکلات فراوانی در زمینة نگارش به زبان عربی روبهرو هستند. یکی از عوامل مؤثر در این امر، عدم دسترسی به منبع آموزشی کامل است که راهکارهای عربینویسی براساس اصول آموزش زبان در آن ارائه شده باشد. پژوهش حاضر با تکیه بر روش توصیفی و تحلیل کیفی و انتقادی، مجموعة الرائد فی تعلیم اللغة العربیة ـ کتاب الإنشاء تألیف مسعود فکری را از دو جنبة شکلی و محتوایی ارزیابی کرده است. نتایج تحلیل نشان میدهد که توجه به افزایش توانش زبانی زبانآموز پس از مطالعة این کتاب و یادگیری و بهکار بردن نکتههای آموزشی آن، همچنین استفادة دقیق و مناسب از رنگها در طراحی جلد و صفحهآرایی آن و نگارش متن با قلم واضح و خوانا ازجمله موارد قوت این کتاب است، در حالی که گزینش متون ادبی فراوان و درج برخی از تمرینها که بهدلیل عدم بسترسازی آموزشی لازم، با سطح علمی و شناختی زبانآموزان غیرگویشور به زبان عربی همخوانی ندارد، از موارد ضعف آن بهشمار میرود.
علی اصغر روان شاد
دوره 1، شماره 1 ، بهار و تابستان 1399، ، صفحه 87-105
چکیده
کتاب «ابوالعلاء معرّی در بوتۀ نقد ادب تطبیقی» اثر نرجس توحیدیفر نویسندة معاصر ایرانی است. مؤلف در این اثر تطبیقی، به بررسی اندیشۀ ابوالعلاء معرّی و تطبیق آن با افکار اپیکور، شوپنهاور، نیچه، دانته و صادق هدایت میپـردازد. هدف مقالۀ حاضر که با روش توصیفی ـ تحلیلی نوشته شده، نقد و بررسی جنبههای گوناگون شکلی و محتوایی این کتاب ...
بیشتر
کتاب «ابوالعلاء معرّی در بوتۀ نقد ادب تطبیقی» اثر نرجس توحیدیفر نویسندة معاصر ایرانی است. مؤلف در این اثر تطبیقی، به بررسی اندیشۀ ابوالعلاء معرّی و تطبیق آن با افکار اپیکور، شوپنهاور، نیچه، دانته و صادق هدایت میپـردازد. هدف مقالۀ حاضر که با روش توصیفی ـ تحلیلی نوشته شده، نقد و بررسی جنبههای گوناگون شکلی و محتوایی این کتاب است. یافتههای پژوهش بیانگـر این است که نویسنده، اثر خود را با قلمی سلیس و روان و با بهرهگیری از یک زبان علمی و منطقی به رشتۀ تحریر در آورده است. وی مطالب باارزشی را در اختیار مخاطب قرار داده و به ارائۀ تحلیلهای خوب و سودمندی اقدام کرده است. بیان وجوه تشابه و تفاوت بین اندیشههای شخصیّتهای مطرح شده در کتاب بر جایگاه و اهمیت آن بهویژه بر جنبۀ پژوهشی اثر افزوده و آن را بهنوبۀ خود، متناسب با نیازهای جامعۀ علمی و ادبی معاصر قرار داده است. از سوی دیگر، برخی از نارساییهای نگارشی، ویرایشی و محتوایی در این کتاب دیده میشود که رفع این موارد میتوانـد بر ارزش و سودمندی آن بیفزاید.
تورج زینی وند؛ روژین نادری
دوره 1، شماره 2 ، پاییز و زمستان 1399، ، صفحه 99-122
چکیده
عزالدین المناصره از منتقدان فرهنگی ـ سیاسی در حوزة نقد ادبی است که با نگارش کتاب النقد الثقافی المقارن؛ منظور جدلی تفکیکیبر غنای ادبیات تطبیقی در جهان عرب افزوده است. مؤلف در این کتاب، ضمن تعریف نقد فرهنگی و همپوشانی آن با سایر حوزههای علوم انسانی، به نارسایی و تأثیرات منفی نقد غربی بر هنر و ادبیات جهان اشاره و بر حفظ هویت آن تأکید ...
بیشتر
عزالدین المناصره از منتقدان فرهنگی ـ سیاسی در حوزة نقد ادبی است که با نگارش کتاب النقد الثقافی المقارن؛ منظور جدلی تفکیکیبر غنای ادبیات تطبیقی در جهان عرب افزوده است. مؤلف در این کتاب، ضمن تعریف نقد فرهنگی و همپوشانی آن با سایر حوزههای علوم انسانی، به نارسایی و تأثیرات منفی نقد غربی بر هنر و ادبیات جهان اشاره و بر حفظ هویت آن تأکید کرده است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی، ضمن معرفی اثر، به ارزیابی نقد فرهنگی از دیدگاه مناصره و دیدگاههای ایدئولوژیکی وی به مباحث ادبی و هنری در کتاب مذکور پرداخته است. گفتنی است به چالش کشیدن افکار ملی و فراملی و معرفی نقد فرهنگی تطبیقی به عرصة نقد تطبیقی جهان عرب، ازجمله مزایای کتاب مورد پژوهش مناصره است. البته کلیگویی، نادیده گرفتن واقعیتها، عدم ذکر مستندات و ادله جهت اثبات مدعای خویش، نبود روند منطقی و اصولی جهت ورود به موضوع و عدم دستهبندی مطالب، ازجمله نقدهای محتوایی و ساختاری است که بر کتاب مناصره وارد شده و در پژوهش حاضر به تفصیل دربارة آنها سخن رفته است.
محمد علی سلمانی مروست
دوره 1، شماره 1 ، بهار و تابستان 1399، ، صفحه 109-124
چکیده
تدوین منابع آموزشی صرف و نحو از دیرباز مورد توجه دانشمندان زبان عربی بوده و است. کتاب «دستور کاربردی زبان عربی جلد دوم: آموزش نحو » تالیف عبد الرسول کشفی، دکترای فلسفه و حکمت اسلامی، از جمله آثاری است که جهت آموزش نحو در دانشگاه ها به رشته تحریر درآمده و مورد توجه مدرسان و دانشجویان واقع و چاپ های متعددی از آن منتشر شده است. نیاز ...
بیشتر
تدوین منابع آموزشی صرف و نحو از دیرباز مورد توجه دانشمندان زبان عربی بوده و است. کتاب «دستور کاربردی زبان عربی جلد دوم: آموزش نحو » تالیف عبد الرسول کشفی، دکترای فلسفه و حکمت اسلامی، از جمله آثاری است که جهت آموزش نحو در دانشگاه ها به رشته تحریر درآمده و مورد توجه مدرسان و دانشجویان واقع و چاپ های متعددی از آن منتشر شده است. نیاز به منابع کارا بر اساس شاخص ها و استانداردهای یک کتاب درسی دانشگاهی، بررسی و نقد این اثر را ضروری می نماید. این پژوهش بر اساس دستورالعمل شورای بررسی متون و تحلیل محتوای کتاب، به بررسی و نقد این کتاب پرداخته است. نتایج به دست آمده عبارتند از: وضوح و سهولت اثر، پرداختن به مباحث کلی و کاربردی و اجتناب از ذکر جزئیات غیر کاربردی، تنوع و کاربردی بودن تمرینات، تقسیم بندی های مناسب و استفاده از شاهد مثالهای قرآنی و روایی که علاوه بر جذابیت محتوایی، برای دانشجویان مأنوس است؛ در کنار این مزایا، این اثر دارای اشکالات متعدد لفظی و محتوایی است که در این مقاله بدان پرداخته شده است به علاوه از نظر سطح محتوایی کتاب، این اثر بیشتر مناسب رشته های غیر تخصصی به نظر می رسد.
مهدی عابدی جزینی
دوره 1، شماره 2 ، پاییز و زمستان 1399، ، صفحه 123-143
چکیده
خوانشِ نقدی در عرصههای گوناگون، میزان کارایی و تأثیرگذاری متن مورد بررسی را برای مخاطب هویدا میسازد و ویژگیهای مثبت و منفی متن را تبیین میکند، زیرا نگرش نقادانه، خاستگاهی سازنده است که خللهای موجود، کاستیها و کمبودها را نشان میدهد. موضوع نقد ادبی در سرزمین اندلس، کمتر مورد توجه ناقدان و تحلیلگران ادبی بوده است. ...
بیشتر
خوانشِ نقدی در عرصههای گوناگون، میزان کارایی و تأثیرگذاری متن مورد بررسی را برای مخاطب هویدا میسازد و ویژگیهای مثبت و منفی متن را تبیین میکند، زیرا نگرش نقادانه، خاستگاهی سازنده است که خللهای موجود، کاستیها و کمبودها را نشان میدهد. موضوع نقد ادبی در سرزمین اندلس، کمتر مورد توجه ناقدان و تحلیلگران ادبی بوده است. شاید دلیل این مسئله، اطلاعات اندک و کاستی منابع نقدی انتشاریافته در این برهۀ ادبی است تا تصویر شفاف و روشنی از آن در ذهن پژوهشگر، نقش ببندد. ازجمله آثاری که تاریخچۀ نقد ادبی در این دوران را مورد بررسی قرار داده، کتاب تاریخ النقد الأدبی فی الأندلس اثر محمد رضوان الدایة، استاد دانشگاه دمشق است. چون این اثر، در عرصۀ بررسی وضعیت نقد ادبی در دورۀ اندلس پیشگام بوده است، و با وجود نگارش تألیفات فراختر و دقیقتر، در خورِ نقد و بررسی است، برآنیم با تکیه بر روش تحلیلی ـ توصیفی و با استناد به نمونههایی از اثر، به ارزیابی کتاب بپردازیم. در روند پژوهش به این نتیجه رسیدیم که استفاده از منابع معتبر و دست اول و گاهی آثار خطی، تفصیل موضوع و بیان تاریخچۀ نقد ادبی و نظریات و و رویکردهای نقدی این دوران، از نقاط قوت این اثر محسوب میشود. توجه نکردن به گزینش یک روش تحقیق علمی صحیح و نداشتن ایجاز، اشکالات شکلی، اشتباهات تایپی و نگارشی از نقاط ضعف این اثر است. این اثر تنها به تاریخچۀ نقد ادبی در این دوره و اشاره به نظریات و دیدگاههای ادیبان و ناقدان از لابهلای آثار نقدی و بلاغی آنان بسنده کرده و به لایههای ژرفتر مسئله، رخنه نکرده است.
موسی عربی
دوره 1، شماره 1 ، بهار و تابستان 1399، ، صفحه 127-143
چکیده
در این جستار کتاب «الکافی فی البلاغة : البیان و البدیع والمعانی» که یکی از کتب آموزشی علوم بلاغی و اثر ایمن امین عبدالغنی است را به منظور معرفی به جامعه علمی مورد تحلیل و بررسی نقادانه قرار دادهایم. این اثر با روش تحلیل محتوا مورد نقد و بررسی قرار گرفته و مهمترین نتایج در دو بخش نقاط قوت وکاستیهای کتاب تبیین شده است. از مهمترین ...
بیشتر
در این جستار کتاب «الکافی فی البلاغة : البیان و البدیع والمعانی» که یکی از کتب آموزشی علوم بلاغی و اثر ایمن امین عبدالغنی است را به منظور معرفی به جامعه علمی مورد تحلیل و بررسی نقادانه قرار دادهایم. این اثر با روش تحلیل محتوا مورد نقد و بررسی قرار گرفته و مهمترین نتایج در دو بخش نقاط قوت وکاستیهای کتاب تبیین شده است. از مهمترین نقاط قوت کتاب میتوان به این موارد اشاره کرد: داشتن زبانی روان وبدون اغلاط املایی ونگارشی، تمایز اصل متن با شاهد مثالها، اعراب گذاری دقیق آیات قرآنی و روایات و اشعار، وجود شاهد مثالهای متنوع و اجتناب از شاهد مثالهای تکراری، تنوع شاهد مثالها در قالب تمارین کاربردی از متون مختلف اعم از آیات و روایات واشعار دوره های مختلف، استفاده از جنبه ذوقی وعلمی بلاغت در مسائل دینی وفقهی و تفسیری ، استفاده از دستاوردهای بلاغت جدید مانند آواشناسی و تصاویر فنی، توضیح شاهد مثالها اعم از آیات وروایات واشعار به شکل مفصل و واضح . از کاستیهای کتاب میتوان به فقدان جداول و نمودارهای مناسب، نداشتن طرح مناسب روی جلد وهمچنین قلم نامناسب برای عبارات روی جلد، عدم رعایت نگارش یاء منقوص و مقصوره در برخی موارد اشاره نمود.
صادق عسکری
دوره 1، شماره 2 ، پاییز و زمستان 1399، ، صفحه 145-166
چکیده
نقد و بررسی انتقادی تولیدات علمی، و یادآوری موارد قوت و ضعف آنها، رشد و ارتقای کیفی آثار علمی را به دنبال خواهد داشت. رسیدن به کمال مطلوب در نگارش علمی، پس از نقدهای صریح و سازنده میسر است. در این نوشتار کتاب شکوه متنبیأثر موسی اسوار، که دربردارندۀ ترجمه و شرح فارسی 55 قصیدۀ مشهور متنبی است، با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی، نقد و ...
بیشتر
نقد و بررسی انتقادی تولیدات علمی، و یادآوری موارد قوت و ضعف آنها، رشد و ارتقای کیفی آثار علمی را به دنبال خواهد داشت. رسیدن به کمال مطلوب در نگارش علمی، پس از نقدهای صریح و سازنده میسر است. در این نوشتار کتاب شکوه متنبیأثر موسی اسوار، که دربردارندۀ ترجمه و شرح فارسی 55 قصیدۀ مشهور متنبی است، با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی، نقد و بررسی شده است.
نتایج بهدست آمده از بررسی این کتاب نشان میدهد که کتاب حاضر دارای موارد قوت شکلی و محتوایی فراوانی ازقبیل صحافی زیبا و حروفنگاری حرفهای، دقت در تایپ و املای کلمات، انتخاب عنوان زیبا و الهامبخش، و مهمتر از همه مهارت فراوان در فهم معنای ابیات عربی، است. اما مهمترین نقصهای شکلی و محتوایی این کتاب عبارتاند از: فقدان طراحی جلد، نوشتن عنوان کتاب و عنوانهای مباحث در پایین تمامی صفحات کتاب به جای بالای صفحات، فقدان مقدمۀ روشمند در آغاز کتاب، آشفتگی در تنظیم بخشهای اصلی کتاب که به جدایی و فاصله بین دو بخش ترجمه قصاید و شرح آنها منجر شده است، فقدان ارجاعات و استنادات و درنتیجه عدم ذکر منابع تحقیق و ترجمه، و مهمتر از همه کاربرد فراوان واژهها و عبارات مبهم و نامأنوس عربی فارسی.
فرشته فرضی شوب
دوره 1، شماره 1 ، بهار و تابستان 1399، ، صفحه 147-163
چکیده
با توجه به آمیختگی برخی از رشتههای دانشگاهی با زبان عربی، کتابهای بسیاری در ارتباط با آموزش قواعد عربی نگاشته شده است؛ یکی از این کتابها که مورد استقبال مخاطبان قرارگرفته و چندین بار نیز تجدید چاپ شده است کتاب «آموزش صرف» از عبدالرسول کشفی است که در راستای تسهیل فراگیری صرف عربی برای رشتههای دانشگاهی تالیف شده و مورد توجه ...
بیشتر
با توجه به آمیختگی برخی از رشتههای دانشگاهی با زبان عربی، کتابهای بسیاری در ارتباط با آموزش قواعد عربی نگاشته شده است؛ یکی از این کتابها که مورد استقبال مخاطبان قرارگرفته و چندین بار نیز تجدید چاپ شده است کتاب «آموزش صرف» از عبدالرسول کشفی است که در راستای تسهیل فراگیری صرف عربی برای رشتههای دانشگاهی تالیف شده و مورد توجه علاقهمندان به فراگیری این علم، قرار گرفته است. این پژوهش در راستای بهینهسازی کتاب-های آموزشی به ارزیابی کتاب از لحاظ ساختار و محتوا پرداخته و به نتایجی دست یافته که از قرار زیر است: نویسنده، نوآوریهایی در خصوص آموزش نگارش تحلیل صرفی، سادهسازی مباحث مربوط به اعلال، به کارگیری نمونههای مختلف متنی از قرآن و نهج البلاغه تا جملات ساده روزمره و استفاده از تمرینهای کاربردی داشته و از زبانی بسیار شیوا و ساده برای ارائه مطالب بهره برده است در عین حال، گاه در تبیین مباحث، دقت لازم را نداشته، به همین جهت، کتاب از برخی اشتباهات محتوایی نیز خالی نیست. سطح کتاب متناسب با همه دانشجویان مبتدی در علم صرف است
محمد رضا غفاری؛ عبدالحسین فقهی
دوره 1، شماره 2 ، پاییز و زمستان 1399، ، صفحه 167-189
چکیده
در رابطه با شعر و ادبیات عصر عباسی، نقدها و تحلیلهای متعددی به رشتۀ تحریر درآمده است. کتاب فی الشعر العباسی، تحلیل وتذوق، اثر ابراهیم عوض، ناقد و ادیب مصری است که میکوشد با زبانی ساده و به دور از تکلف و اصطلاحات پیچیدۀ نقدی، برجستهترین قصاید ادب عباسی را برای مخاطب قابل فهم سازد و با رویکرد فرمالیستی، جنبههای زیباییشناسی ...
بیشتر
در رابطه با شعر و ادبیات عصر عباسی، نقدها و تحلیلهای متعددی به رشتۀ تحریر درآمده است. کتاب فی الشعر العباسی، تحلیل وتذوق، اثر ابراهیم عوض، ناقد و ادیب مصری است که میکوشد با زبانی ساده و به دور از تکلف و اصطلاحات پیچیدۀ نقدی، برجستهترین قصاید ادب عباسی را برای مخاطب قابل فهم سازد و با رویکرد فرمالیستی، جنبههای زیباییشناسی آن را تبیین کند. پژوهش حاضر با معرفی جایگاه و هدف این کتاب، آن را در شکل و محتوا، مورد نقد و ارزیابی قرار میدهد. از مزایای کتاب میتوان به جنبۀ کاربردی آن، تناسب طرح جلد با موضوع، انتخاب شاهکارهای دورۀ عباسی، و غلبۀ تحلیل و تحقیق بر تقلید و جمعآوری اشاره کرد. نداشتن مقدمۀ مناسب و کافی، نداشتن نتیجه، نداشتن فهرست منابع و عدم توجه به همۀ مبانی نقد زیباشناسی و تطبیق آنها بر قصاید، از مهمترین اشکالات کتاب است. درمجموع اثر حاضر بهدلیل ویژگی کاربردی خود میتواند بهعنوان دو واحد درسی برای دانشجویان رشتۀ زبان و ادبیات عربی در مقطع کارشناسی ارشد بهعنوان درس «نقد و تحلیل زیباییشناسی شعر عباسی» تدریس شود.
امیر فرهنگ نیا
دوره 1، شماره 1 ، بهار و تابستان 1399، ، صفحه 167-188
چکیده
هدف از تألیف کتاب در حوزه شعر پایداری معاصر، آشنایی مخاطب با عناصر پایداری است تا مؤلف بتواند بر اشتیاق و انگیزه مراجعه به چنین حوزهای بیفزاید. از این رو کتاب شعر پایداری در عراق معاصر در صدد آن بر آمده است تا شمار فراوانی از شاعران پایداری در عراق، در دورهی معاصر را معرفی نموده وبه تحلیل عناصر پایداری در اشعار آنان از دو منظر محتوا ...
بیشتر
هدف از تألیف کتاب در حوزه شعر پایداری معاصر، آشنایی مخاطب با عناصر پایداری است تا مؤلف بتواند بر اشتیاق و انگیزه مراجعه به چنین حوزهای بیفزاید. از این رو کتاب شعر پایداری در عراق معاصر در صدد آن بر آمده است تا شمار فراوانی از شاعران پایداری در عراق، در دورهی معاصر را معرفی نموده وبه تحلیل عناصر پایداری در اشعار آنان از دو منظر محتوا و سبک بپردازد. فضای کلی کتاب، ترسیم کننده فضای سیاسی عراق، کودتای حزب بعث، شعر پایداری در عراق، تبیین اهمیت موضوع پایداری در ادبیات عراق، دسته بندی هشت شاعر در دو بخش نسل اول و نسل دوم و بررسی شعر پایداری آنان در دو بخش محتوایی و سبکشناختی است. هر چند انتظارات مخاطب در این حوزه برآورده نشده ونتیجه ارزیابی و مطالعه این کتاب، از آن حکایت دارد که نویسنده در بررسی وتحلیل شعر پایداری معاصر عراق با ویکردی توصیفی–تحلیلی، تا حدودی در دستهبندی شاعران از ترتیب موضوعی، خارج وبه نوعی به خلط مبحث دچار شده و در کنار آن تناسبی میان حجم بعضی فصلها و مطالب ارائه شده وجود ندارد. بر همین اساس میتوان این کتاب را در شمار آثاری دانست که به بررسی مروری وگذرای موضوع پایداری در شعر معاصر عراق پرداخته و به عنوان مرجعی برای خواننده در شناسایی قصیدههای متناسب با موضوع پایداری مطرح میشود. مرجعی که در تلاش است به نوعی، به گردآوری آثار برخی از شاعران عراقی برای پژوهشگر حوزه ادبیات پایداری بپردازد تنها به جنبههایی از موضوع پایداری پرداخته وزوایای بسیاری از آن مسکوت مانده است.
حسین کیانی؛ زینب انصاری
دوره 1، شماره 2 ، پاییز و زمستان 1399، ، صفحه 191-211
چکیده
هدف این پژوهش ارزیابی ساختاری مقالههای حوزۀ ادبیات عربی نشریۀ ادبیات پایداری است. روش پژوهش تحلیل محتوای تلفیقی (کمی و کیفی) است که دادههای کیفی پس از جمعآوری از طریق پرسشنامه و با آمار توصیفی و نرمافزار اکسل به دادههای کمی تبدیل شدهاند. جامعۀ آماری این پژوهش مقالههای نشریۀ ادبیات پایداری در حوزۀ ادبیات عربی ...
بیشتر
هدف این پژوهش ارزیابی ساختاری مقالههای حوزۀ ادبیات عربی نشریۀ ادبیات پایداری است. روش پژوهش تحلیل محتوای تلفیقی (کمی و کیفی) است که دادههای کیفی پس از جمعآوری از طریق پرسشنامه و با آمار توصیفی و نرمافزار اکسل به دادههای کمی تبدیل شدهاند. جامعۀ آماری این پژوهش مقالههای نشریۀ ادبیات پایداری در حوزۀ ادبیات عربی از سال 1388 تا 1396 است که درمجموع 16 شماره را شامل میشود که از این تعداد 72 مقاله به حوزۀ ادبیات عربی اختصاص دارد. نتایج پژوهش نشان میدهد که مقالهها با توجه به معیارهای هفتگانۀ مطرحشده در پرسشنامه از سال 1388 تا سال 1396 روند رو به رشد داشتهاند. بیشترین اشکالها به سالهای آغازین مجله برمیگردد و این مشکلات تا سال 1394 وجود داشت، ولی پس از آن، مقالهها با ساختار تعریفشدۀ مقالههای علمی ـ پژوهشی مطابقت بیشتری دارند. بارزترین اشکالها در قسمت مقدمۀ مقالهها بود. نبودن انسجام بین هدف، سؤال، و پیشینۀ مقالهها از مهمترین کاستیهای مقدمۀ مقالهها بود.
عسکر علی کرمی
دوره 1، شماره 1 ، بهار و تابستان 1399، ، صفحه 191-212
چکیده
همواره شیوههای نوینی در بهینهسازی و ارائه روشهای علمی نوین بمنظور بهبود کیفیت آموزش زبان ارائه شده است. کتاب پیش رو با کنکاشی در آموزش زبان عربی قصد ارائه شیوه نوینی دارد، اما سؤال اینجاست که نقاط مثبت و کاستیهای رویکرد این کتاب و گفتمان غالب بر آن چیست؟ با بررسی و تحلیل انتقادی نظاممند کتاب «المرجع فی تدریس اللغة العربیة» ...
بیشتر
همواره شیوههای نوینی در بهینهسازی و ارائه روشهای علمی نوین بمنظور بهبود کیفیت آموزش زبان ارائه شده است. کتاب پیش رو با کنکاشی در آموزش زبان عربی قصد ارائه شیوه نوینی دارد، اما سؤال اینجاست که نقاط مثبت و کاستیهای رویکرد این کتاب و گفتمان غالب بر آن چیست؟ با بررسی و تحلیل انتقادی نظاممند کتاب «المرجع فی تدریس اللغة العربیة» و به شیوه توصیفی- تحلیلی و با نگاهی جامع بر گفتمان حاکم بر نویسنده، و بر اساس نظریه سه بعدی فرکلاف، دستاورهای این بحث را چنین برشمرد: وجود گفتمانهای متعدد تجربی آموزشی و زبانشناختی، نشان از ایجاد تغییر و بازآفرینی رویکردی نوین و فرا رفتن از شیوههای سنتی تدریس دارد، اما راهکارهای مؤلف نظاممند و واضح نیست. استفاده از تشبیهها و استعارهها برای بیان ایدههای علمی و غلبه سبک ادبی به عنوان عامل توجیهگر، گفتمان را از جنبه علمی به سمت ایدئولوژیک کشانده است و ارزش بیانی جملات نیز بجای بار علمی، دارای بار اقناعی هستند. با وجود شباهت عناصر گفتمای حاکم بر کلام نگارنده، با برخی رویکردهای ارتباطی در حوزه آموزش زبان، همسویی کاملی با آنها ندارد و برخلاف آنچه در روشهای نوین ارتباطی وجود دارد، شاهد نوعی نابرابری قدرت بین نهاد مسلط معلم-شاگرد هستیم. با توجه به حضور عناصر و بسترهای رویکرد سنتی، نگارنده در ادعای ارائه شیوه نوین دچار نوعی افراطگرایی شده که با ادعای او سنخیتی ندارد؛ در نتیجه میتوان شیوه او را آمیزهای از شیوه سنتی و نوین با تکیه بر تجربیات شخصی دانست، که چندان پایه علمی مستندی برای آن نمیتوان متصور شد.
سیدرضا میراحمدی
دوره 1، شماره 2 ، پاییز و زمستان 1399، ، صفحه 213-236
چکیده
کتابهایی که در یک موضوع نگاشته میشود گاهی این سؤال را درپی دارد که با وجود بودن یکی، فایدة بعدی چیست؟ آیا نقص یا خللی نویسندة دوم را بر آن داشته که دست به نگارش جدیدی بزند یا حتی فراتر از آن با وجود بودن تألیفات فراوانی در متون منتخب، که گاهی با شرح و تحلیل همراه است، چه سودی بهبار میآورد؟ دو کتاب موردنقد در یک سال نگاشته شده و ...
بیشتر
کتابهایی که در یک موضوع نگاشته میشود گاهی این سؤال را درپی دارد که با وجود بودن یکی، فایدة بعدی چیست؟ آیا نقص یا خللی نویسندة دوم را بر آن داشته که دست به نگارش جدیدی بزند یا حتی فراتر از آن با وجود بودن تألیفات فراوانی در متون منتخب، که گاهی با شرح و تحلیل همراه است، چه سودی بهبار میآورد؟ دو کتاب موردنقد در یک سال نگاشته شده و هر کدام با انگیزهای خاص یا احساس نیازی گردآوری شده است. اگر دو تألیف در یک سطح و با رویکرد واحدی بود امر موازنه دقیقتر و قدری سختتر میشد، اما از این دو تألیف مختارات عامری درسنامهای برای این مادة درسی بهشمار میآید و دیگری در راستای کتابهای سازمان سمت است که بیشتر جنبة آموزشی دارد و معیارهای خاصی نیز برای چاپ این کتابها دارد. نویسنده قصد خود را تکمیل کتاب تاریخ خود دانسته است. بهسبب شکل دو اثر و شیوة پرداختن به متون این دوره، مقایسة دقیق بین دو کتاب کمی دشوار بهنظر میرسد. از مهمترین نتایج حاصل از این تحقیق آنکه اشکالات تقریباً فراوان شکلی و محتوایی در هر دو کتاب وجود دارد که نباید در کتابهای آموزشی وجود داشته باشد. گزینش سرودهها در کتاب مختارات بیشتر بر اساس واقعیت دانشجوی کارشناسی است و کاملاً یک درسنامه بهشمار میآید، اما متون در کتاب المنتخب کاملتر و متنوعتر است.
فرامرز میرزایی
دوره 1، شماره 1 ، بهار و تابستان 1399، ، صفحه 215-228
چکیده
گردآوری متن آموزشی مناسب از شعر معاصر عرب کار طاقت فرسائی است، زیرا باید گرایشهای گوناگون شعری، گستردگی جغرافیایی و تاریخی، کثرت رخدادهای شعری و فراوانی شاعران بزرگ را در شعر معاصر عرب نشان دهد. همچنین، باتوجه به نقش تربیتی رشتههای ادبیات، لازم است که جنبه تربیتی این متون هم مد نظر باشد. کتاب «موسوعة الشعراء العرب المعاصرین(دراسات ...
بیشتر
گردآوری متن آموزشی مناسب از شعر معاصر عرب کار طاقت فرسائی است، زیرا باید گرایشهای گوناگون شعری، گستردگی جغرافیایی و تاریخی، کثرت رخدادهای شعری و فراوانی شاعران بزرگ را در شعر معاصر عرب نشان دهد. همچنین، باتوجه به نقش تربیتی رشتههای ادبیات، لازم است که جنبه تربیتی این متون هم مد نظر باشد. کتاب «موسوعة الشعراء العرب المعاصرین(دراسات و مختارات)» نوشته «نجیب بعینی» پژوهشگرلبنانی، یکی ازاین مجموعه گزیدههای شعر معاصر عرب است که گاهی آن را به عنوان یکی منابع درسی متون نظم معاصر، معرفی مینمایند. برای شناخت ویژگیهای خوب وبد این کتاب، میتوان با روش توصیفی وتحلیلی نقد محتوای کمی وکیفی آن، دریافت که ویژگی بارز این کتاب، گزینش نمونه شعرهایی از شعر معاصر عرب است که واکنشی به مسائل سیاسی روز به شمار میرود ونوعی تعهد ادبی را در حوزه سیاست واخلاق نشان میدهد. ضمن اینکه به شعر شاعرانی از حوزه کشورهای خلیج فارس توجه کرده است که معمولا دیگر گزیده های شعر معاصر عرب، آنان را نادیده انگاشتهاند. این امر نشاندهنده پوشش گستره جغرافیایی بیشتری است، اما با این وجود فاقد شیوه علمی نگارش متن آموزشی است، نه اخلاق علمی را در استناددهی رعایت نموده ونه ازتحلیل هنری ونقد ادبی، بهره برده است. معیار موضوعی هم ندارد، لذا نمیتوان آن را شایسته یک متن آموزشی دانشگاهی در مقاطع تحصیلات تکمیلی دانست. اگرچه تدریس آن در دوره کارشناسی تا حدودی قابل قبول می نماید.
حسین میرزائی نیا
دوره 1، شماره 2 ، پاییز و زمستان 1399، ، صفحه 237-258
چکیده
نگارش کتاب درسی و آموزشی از یکسو به دانش، تخصص و تجربۀ نویسنده و از سوی دیگر نیازمند رعایت معیارهایی است که چنین کتابی باید داشته باشد. بنابراین کتابی که با هدف ویژۀ آموزش در دانشگاه تدوین میشود باید به محک نقد درآید تا قصد و هدف نویسنده ارزیابی شود.
این مقاله درپی آن است تا کتاب ملامح الأدب فی العصر العبّاسی الأول نوشتۀ عبدالهادی ...
بیشتر
نگارش کتاب درسی و آموزشی از یکسو به دانش، تخصص و تجربۀ نویسنده و از سوی دیگر نیازمند رعایت معیارهایی است که چنین کتابی باید داشته باشد. بنابراین کتابی که با هدف ویژۀ آموزش در دانشگاه تدوین میشود باید به محک نقد درآید تا قصد و هدف نویسنده ارزیابی شود.
این مقاله درپی آن است تا کتاب ملامح الأدب فی العصر العبّاسی الأول نوشتۀ عبدالهادی عبدالله عطیه را از نظر ساختار و شکل ظاهر و محتوا، بر اساس دیدگاه و معیارهایی که ناقدان حوزۀ نقد کتاب ارائه کردهاند، مطالعه و ارزیابی کند. نویسندۀ کتاب در بخش مقدمه اشاره میکند که این کتاب را برای دانشجویان و پژوهشگران نوشته و تلاش داشته است در تلفیق تاریخ ادبیات با متون شعری خواننده را به فهمی از این دوره رهنمون سازد. مهمترین نتایج بهدست آمده از این تحقیق اشاره دارد که این کتاب در شاخصههای شکلی دچار کاستی است ازجمله: صفحهآرایی نامناسب، عدم تفاوت فونت متن اصلی و ابیات شعری، باببندی نامناسب و عدم تناسب در حجم آنها و... . در شاخصههای محتوایی نیز نقصهای جدی وجود دارد ازجمله: مشخص نبودن هدف، عدم تناسب بین عنوان و محتوا، فقدان روش و ... . در یک کلام میتوان گفت که این کتاب معیارهای لازم را بهمنزلۀ یک کتاب دانشگاهی برای مقطع کارشناسی ندارد، اما برای مقطع کارشناسی ارشد و دکتری میتواند بهعنوان یک کتاب جنبی در درس تاریخ ادبیات عصر عباسی اول به دانشجویان معرفی شود.
ابراهیم نامداری
دوره 1، شماره 1 ، بهار و تابستان 1399، ، صفحه 231-240
چکیده
یکی از دوره های پر فراز و نشیب تاریخ عربی اسلامی دوره مملوکی و عثمانی است؛ دورهای که به ناحقّ انحطاط و افول ادبیات عربی نامیده شده با اینکه سرشار از تألیفات عدیدهای است که بر غنای ادبیات عربی اسلامی افزوده است، از جمله کتابهایی که در رابطه با تاریخ ادبیات این دوره نوشته شده است کتاب «تأریخ الأدب فی عصر الانحطاط (العصران المملوکی ...
بیشتر
یکی از دوره های پر فراز و نشیب تاریخ عربی اسلامی دوره مملوکی و عثمانی است؛ دورهای که به ناحقّ انحطاط و افول ادبیات عربی نامیده شده با اینکه سرشار از تألیفات عدیدهای است که بر غنای ادبیات عربی اسلامی افزوده است، از جمله کتابهایی که در رابطه با تاریخ ادبیات این دوره نوشته شده است کتاب «تأریخ الأدب فی عصر الانحطاط (العصران المملوکی والعثمانی)» اثر دکتر نادر نظام طهرانی است که در جستار حاضر به نقد آن میپردازیم؛ نقد و بررسی آثار علمی، سنّت پسندیدهای در حوزه علوم مختلف به شمار میرود، و اگر منصفانه و به دور از غرض ورزی صورت بگیرد، بر رشد وتعالی علمی جامعه کمک میکند و مؤلفان را نیز در بهبود و برطرف کردن معایب و کاستیهای آثارشان یاری خواهد رساند. پس از بررسی کتاب، میتوان نکات قوت را در چند مورد خلاصه کرد: حروف نگاری خوب، پرداختن به شعر و نثر در کنار تاریخ و شرح ابیات شعری، ابتکار و نوآوری در مقایسه با دیگر کتب آموزشی. نکات ضعفی هم مانند: نداشتن ارجاع و استناد و منابع، خلاصه گویی در برخی موارد و بر شمردن برخی شاعران فارس زبان ایرانی تبار در زمره شعرای عصر انحطاط.
زهره ناعمی
دوره 1، شماره 2 ، پاییز و زمستان 1399، ، صفحه 259-281
چکیده
هر پژوهش علمی از روش یا مجموعهای از روشها تبعیت کند. کتاب مناهج البحث الأدبی اثر یوسف خُلَیف در زمرۀ آثاری است که در حوزۀ روشهای تحقیق و شیوۀ تدوین اثری علمی نوشته شده است. مقالۀ حاضر در صدد است با روش توصیفی ـ انتقادی، این کتاب را از نظر شکلی و محتوایی مورد نقد قرار دهد. با توجه به علاقۀ نگارنده به مباحث روششناسی در پژوهشهای ...
بیشتر
هر پژوهش علمی از روش یا مجموعهای از روشها تبعیت کند. کتاب مناهج البحث الأدبی اثر یوسف خُلَیف در زمرۀ آثاری است که در حوزۀ روشهای تحقیق و شیوۀ تدوین اثری علمی نوشته شده است. مقالۀ حاضر در صدد است با روش توصیفی ـ انتقادی، این کتاب را از نظر شکلی و محتوایی مورد نقد قرار دهد. با توجه به علاقۀ نگارنده به مباحث روششناسی در پژوهشهای علمی، کتاب یادشده برای نقد انتخاب شد. نتایج پژوهش نشان میدهد کتاب مذکور دارای محاسن و معایبی است: از محاسن آن طبقهبندی مطالب از علم روششناسی در غرب تا ادبیات عربی؛ اختصاص فصلی به شیوۀ تدوین پایاننامه؛ نقد بیطرفانۀ روشهای پژوهش در برخی از آثار قدیم و معاصر عربی؛ و ذکر نمونههایی برای آنها، ارائۀ مأخذشناسی در فصل چهارم، و از معایب این کتاب ایرادات چاپی، ویرایشی و گاهی نحوی؛ عدم هماهنگی میان عنوان کتاب و اهداف نویسنده؛ عدم مطابقت عنوان فصلها با محتوای آن؛ عدم مطابقت فهرست مطالب با محتوا؛ و عدم وجود فهرست منابع است.
علی قهرمانی؛ علی مصطفی نژاد
مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 01 فروردین 1400
چکیده
تحلیل انتقادی کتابهای مختلف، در صورت انطباق با اصول علمی ، فعالیتی مطلوب و ارزشمند محسوب میشود. در پرتو اندیشهی انتقادی و با تکیه بر اصول و مبانی علمی، رشد و بالندگی در عرصههای مختلف حاصل خواهد شد. بر این اساس، تحلیل انتقادی کتاب «نقش و نقشگرایی در بلاغت عربی» اثر علیرضا محمدرضایی و مهران غلامعلیزاده، از طریق قرائت ...
بیشتر
تحلیل انتقادی کتابهای مختلف، در صورت انطباق با اصول علمی ، فعالیتی مطلوب و ارزشمند محسوب میشود. در پرتو اندیشهی انتقادی و با تکیه بر اصول و مبانی علمی، رشد و بالندگی در عرصههای مختلف حاصل خواهد شد. بر این اساس، تحلیل انتقادی کتاب «نقش و نقشگرایی در بلاغت عربی» اثر علیرضا محمدرضایی و مهران غلامعلیزاده، از طریق قرائت تنگاتنگ و تطبیق با نظریه ی یاکوبسن و با هدف ارائه ی نقدی صحیح و سودمند در پرتو منابع نقدی و زبانی، به عنوان مسألهی اصلی این پژوهش انتخاب شده است. علیرغم تالیف کتاب از پایاننامه، ایناثر از امتیازات پایاننامه بودن و اساتید و داوران آن بهرهی چندانی نبرده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد مطالب کتاب، تجلیاتی از نظریهی ارتباط زبانی یاکوبسن در قرآن و اندکی شعر و نثر است؛ که خود یاکوبسن غایب بزرگِ شکل و محتوای کتاب میباشد. با اینوجود که مؤلفان در پی ارائهی شکلی نو در پژوهشهای زبانی و بلاغی عربی بودهاند؛ در عمل و در تطبیق نمونهها با نظریه، تبیین و تعریف کارکردهای مختلف با استفاده از منابع معتبر، به شکل ابتدایی و سطحی عمل کرده و به توفیق چندانی دست نیافتهاند.
